KRISMAS


Written by,
— Centenary C. Lalzahawma
Columnist, Explore Mizoram


          Zoṭawng takin Krismas tih chu Krista ruai, Krista hriat rengna ruai tihna a ni a; Krista pìan champhaphâk tihna a ni bawk. Krismas ṭòbul leh a awm chhan ber chu Isua Krista, Pathian Fapa, khawvêl chhandamtu lo pianga kha a ni. Eng pawh ni se, Christmas leh Krismas hi a ṭùl dàn a zirin kan hmang dáwn a ni. Keini Zofate tán phei chuan Krismas hi kût kan neihte zînga kan hlut ber a ni.

          Sâp ṭawng-a 'Christmas' tih awmzia chu “Mass of Christ” tihna a ni a, chumi awmzia chu “Krista vànga puipun nî” tihna a ni. The Oxford Dictionary of Current English-in a tàr lan dàn chuan “Christmas” tih chu “Annual Festival of Christ's birth, Celebrated on 25 December” tih a ni. Catholic Encyclopaedia-in Christmas tih ṭawngkam lo chhuahna a tàr lan dàn chuan, “Christmas” tih hi Old English ṭawng chuan  “Cristes Maesse” tih a ni a, Krista vànga puipunna tihna bawk a ni. He thumal hi AD 1038 aṭang khán an lo hmang ṭan a, AD 1131 aṭang khán Cristes-Messe tih thumal hi an lo hmang ṭan tawh bawk a ni. Grik Thuthlung Tharah Christ tih hming hmasa bera hawrawp hi X tia ziah a nih avàngin vawiin thleng hian mi tam tak chuan Christmas tih aiah a lamtawiin X-mas tih te pawhin an ziak mai ṭhìn.

          Mi hmasate'n Krismas an lo hman ṭan dàn te, Krismas avànga thil thleng ṭhenkhatte leh thil mak danglam tak tak thleng te, remna thlentu a nihziate leh engtin nge he hun hi mi hmasate'n an lo dawnsawn ṭhin tih te tăwi tě tèin kan thlir ho dáwn a ni.

• Kum zabi 3-na vêl khán Rome khua chuan December ni 25 hi Krismas nî atan an lo hmang ṭan a. AD 375 vêl khán kohhran ho chuan December 25 nî hi Krismas Holiday atán an puang bawk.

• United States chuan kum 1870 December 25 kha Krismas Holiday atán an puang ve bawk.

• Hun lai hâwl (medieval) vêla an hman kum AD 800 khán Krismas ni-ah Charlemagne kha Emperor lallukhum hlan a ni.

•  King Edmund pawh kha kum 885 Christmas ni-ah lal ni tùrin hriak thih a ni bawk.

• AD 1066 khán Krismas ni-ah King William I pawh England lallukhum hlan a ni.

• Pope Julius I, Rome Bishop chuan December 25 hi Isua pian cham lawmna nî atána hman tùr a ni tih A.D. 350 khán a puang.

• Krismas Card hmasa ber chu kum 1844-ah WCT Dobson-a'n a thawn chhuak a. Kum 1846 khán sumdawn nán Sir Henry Cole-a leh JC Horsley-a ten Krismas Card hmasa ber an hralh chhuak bawk a ni.

• Hmânlai hian Turkey rama Myra khua a mi Bishop Nicholas-a chuan mi a ṭanpui ṭhìn a. Chupa chanchin chu Holland-ah Sinter Klas an ti a. Kum 1876 vêl khán America ramah Santa Claus an lo ti ta a ni. Tuna a lan dàn hi Sweedish lemziak thiam Jenny Nystoom-i duan a ni.


• Kum tin Krismas Card maktaduai khat zet chu Santa Claus tan thawn a ni ṭhìn a, a postal address chu HOH OHO nìin North Pole, Canada a ni.

• Krismas hian rawng bik a nei ṭhìn a, chûngte chu a hring, a sen leh rangkachak rawng te a ni. A hring hian nunna leh piantharna a entír a, a sen hian Isua thisen, rangkachak rawng hian ênna, hausakna leh lalna a entír a ni.

• US-ah khuan Christmas Tree kui ṭiahna leh enkawlna huan 21,000 vêl zet a awm. Kum tin Krismas Tree (tak tak) maktaduai 30-35 vêl an hralh chhuak ṭhìn.

Christmas Tree: Oak thing lianpui bulah hian inthâwina naute an hlàn ṭhìn a. English puithiam St. Boniface-a chuan an inthawi lai chu a hmu fuh a, a tibuai ta a. Oak thing chu a vawikhat hnekah a hnek tlu ta ruah mai a. Chu Oak thing tlu kârah chuan Far thing a lo ṭó ta a. St. Boniface-a chuan “Nunna Thing” a vuah a, ring lo mîte chu Kristian-ah a siam ta a. Chuta ṭang chuan Far thing chu, “Isua nunna min rawn pêk entirnán” Christmas Tree-ah an lo hmang ta a ni.


OR

Vawi khat chu Martin Luther-a hi zànah ramhnuaiah a kal a. Ngaw kár aṭang chuan Arsi pe un chu a hmu a, a rilru a khawih êm êm mai a. Ramhnuai aṭang chuan thing a hawn a. A cheimáwi a, sathau khawnvàr te a chhi ta a. An lo intihhmuh ta a ni.

• USA-ah chuan kum tin Washington khawpuiah US President hian National Christmas Tree a chhi ziah ṭhìn.

• Tùnlai hunah chuan Western Germany aṭangin an ching chhuak nasa hle. Kum zabi 20-naah Electric Current an hmuchhuak a. Tûnah chuan awlsam takin Christmas Tree hi an cheimáwi ṭhìn a, mi tinte'n an lo uar chhò ta zêl a ni.

• Khawvêlin Krismas hla kan neih lăr ber berte hi a phuahtute chu Juda mi an ni deuh zêl.

• Hmânlai England rama an Krismas/masi sa chu vawk lu, anṭam têla sìam a ni deuh kher ṭhìn.

• US Company Bicycle chuan Indopui II lai khán Germany-a sipai ṭang zawng zawng tán lehkhaden Krismas present-ah a thawn a. He lehkhaden hi tuia chiah chuan Jail aṭanga tlàn chhuah dân kawng a lang thei a ni.

• Khawvêla Krismas thilpêk lian ber chu 1886-a France-in US hnéna Statue of Liberty a pek kha a ni. Ton 225 zet a rit a ni.

• Oslo khawpui Norway rama mîte hian kum tin London-a chèngte tán Krismas Tree an thawn ṭhìn a, hei hi Indopui II laia England-in a ṭanpui avànga an lawmthu sawina a ni. Trafalgar Square-ah an hung ṭhìn.

• AD 1377 khán England lal King Richard II chuan Krismas lawm nán Bâwngpa 28 leh Beràm 300 lai a talh!

• Kum 1914 Indopui I lai khán indo tùra in ep British leh German sipaite chuan Krismas laiin indo lovin ramri-ah hun hlimawm leh history-a chhinchhiah reng tawh tùr hun an hmang ho a. Thilpêk inpe tawnin football an khèl ho a, an bûk te an inchei tawnsak a ni.


• Kum 2010 Krismas lai khán Columbia sawrkár chuan ramhnuaia thingte light hmangin an chei vak a. Zân lama a bul maia kal helho chuan light êng mawi tak mai kâra inpe tùra sàwmna thuziak an tàr chu an lo hmua, hemi avàng hian hel mi 331 lai an inpêk phah a ni.

• Mizovin Krismas kan hman hmasak berna chu Pûkpui khuaah kum 1901 khán a ni a, Zosâpthara huaihawt a ni. Pûkpui khua hi Lunglei aṭanga hmàr lam mêl thum vêla hlaa awm a ni a. He khuaah hian kum 1899 December 18 aṭangin Kristian an awm ṭan a, kum 1900 January thlaah mi dangin an rawn belh a. Kum 1901-ah hi chuan in 8 lai an ni tawh a. Kristiante chu a lu nungin 47 lai an tling tawh a ni.

• Lunglei leh a chheh vêla ringtu awmte chu Aizawla Krismas hmang ve tùra hruai tùrin 1903-ah Lianphunga hoin an kal.

• Kum 1903 December 25 khán Sâp Missionary Rev. D.E. Jones (Zosaphluia) leh Rev. Edwin Rowlands (Zosapthara) te hovin Mission Vengah Krismas hi hman a ni bawk.

• Rev. Lalnghinglova lehkhabu ziak Zoram Nghahchhan phêk 117-ah chuan Aizawl-a Krismas hman hmasak ber kum chu kum 1905 December 25 a nih thu ziah lan a ni a. An hman dàn pawh a ziak a. Rev. Edwin Rowlands (Zosapthara) te huaihawt a ni. Ruai ṭheh nán thangthlêng an kam a, an sava awhte chu an thawh khâwm a, vawk sûm nga an lei bawk a. Chhûnah chuan infiamna an nei a, tlaiah ruai an ṭheh a ni.

          Hêng bâkah thil pawimawh dang tam tak a awm, hriat sèn a ni lova ziah sèn lah a ni hek lo. Eng pawh ni se, kan ziah chinah tih dik loh a awm chuan englai pawhin sìam ṭhat theih reng a ni.

1 Comments

He post chungchanga i ngaihdan lo sawi ve rawh:

Post a Comment

He post chungchanga i ngaihdan lo sawi ve rawh:

Previous Post Next Post